Gürcüstanda Baqramyan faşizmi: qətllər, zorlama – Faktlar

Həyat yoldaşım Serqonu sürüyüb ağaca sıxışdırdılar. Zoya Tsvizba adlı bir abxaz qadını duz dolu sini gətirdi. O qadın bıçağı götürüb yoldaşımı yaralamağa başladı. Daha sonra, yoldaşımın açıq yaralarının daxilinə bir ovuc duz basdı. Onlar on dəqiqə ona işgəncə verdilər. Sonra gənc gürcü oğlanı (sonda onu öldürdülər) traktorla bir çuxur qazmağa məcbur etdilər. Çuxura yoldaşımı atıb diri-diri basdırdılar. Mən onun basdırılarkən dediyi yalnız bir şeyi xatırlayıram: "Dali, uşağın qayğısına qal!"

23 iyul 1992-ci ildə, Vladislav Ardzınbanın başçılıq etdiyi separatçı rejim 1925-ci il konstitusiyasının bərpa edilməsi haqqında bəyanat yaydı. Bununla da, əslində, Abxaziya Gürcüstandan tamamilə ayrıldığını göstərirdi. Separatçı rəhbərliyin qərarı dərhal Albert Topolyanın erməni fraksiyası tərəfindən dəstəkləndi. Muxtar Respublika konsititutsiyası faktiki olaraq Abxaziya bölgəsində dayandırıldı. Mərkəz və region arasında başlayan qarşıdurmalar hərbi əməliyyatlara çevrildi.

14 avqust 1992-ci ildə, Gürcüstan Daxili Qoşun Bölmələri Zuqdidi-Qali inzibati sərhədini keçdi. İkinci toqquşma Qulripşi mahalının Aqudzera qəsəbəsində baş verdi. Toqquşma zamanı bir zirehli avtomobil məhv edildi. Toqquşmalar Qulripşi mahalının kəndlərində də baş verdi. Bir gürcü yaralandı, abxazlar isə bir döyüşçü itirdi. Beləliklə ilk toqquşma Oçamçıra rayonunda meydana gəldi.

Gürcüstan qoşunları Suxuxmi yolunu tutdu. Həmin gün abxazlar Tamişi körpüsünü partlatdıqdan sonra qısa müddətli mübarizə ilə geri çəkildilər. Gürcülər isə tezliklə Suxumiyə yaxınlaşsa da, 15 avqust da daxil olmaqla şəhərə girmədilər. Bu müddət ərzində hər iki tərəfin liderlərinin iştirakı ilə intensiv danışıqlar başladı. Lakin danışıqlarda ortaq bir nəticə əldə edilmədi. İlk qarşıdurma Suxuminin Qırmızı Körpü bölgəsində yerli gürcü "Mxedrion" dəstələri ilə baş verdi. Hər iki tərəf itki verdi. Separatçı qüvvələrin müqavimət göstərməyinə baxmayaraq, gürcü hərbi birləşmələri abxaz qüvvələrinin şəhərdən çıxmasından sonra, Qumist çayı boyunca irəlilədi. Nəticədə, gürcü qoşunları avqustun 18-də şəhərə daxil olaraq, saat 12:30-da Ali Şuranın binasını döyüşsüz ələ keçirdilər. Artıq buna qədər Ardzinba şəhəri tərk edərək separatçı hökuməti Qudautaya köçürmüşdü.

Gürcüstan Abaxaziyada nəzarəti bərpa etmək üçün qurudan aparılan əməliyyatlarla yanaşı, avqustun 15-də səhər Abxaziyanın şimalına dənizdən desant çıxarmağa başladı. Qaqra rayonunun Tsandripş qəsəbəsinə enən gürcü desant qrupunun məqsədi Gürcüstan Rusiya sərhəd xəttinə nəzarəti bərpa etmək idi. Separatçı qüvvələr mühasirəyə alındı. 100 nəfərlik separatçı qrup sahildən gəmilərə yaxınlaşaraq gürcülərə atəş açmağa başladı. Araşdırmalara görə, bu qrupda abxazlarla birgə erməni döyüşçülər də iştirak edirdi. Əməliyyatın ilk dəqiqələrində bir gürcü döyüşçü həlak oldu, batalyonun bir neçə əsgəri yaralandı. Həmin gün, zirehli texnikanın dəstəyi ilə gürcülər Leselidzeyə daxil oldu. Gürcüstan bayrağı Gürcüstan-Rusiya sərhədində qaldırıldı. 19 avqustda gürcü ordusunun digər bölmələri gürcülərin daha çox yaşadığı Qaqra rayonuna desant endirdi və Kolxidanı müqavimətsiz nəzarət altına aldılar. Əslində, abxazlar mühasirəyə alındı və iki hissəyə bölündü. Nəticədə, bu, gürcü-abxaz müharibəsi zamanı Şərq və Qərb cəbhələrinin meydana gəlməsinə səbəb oldu. Eyni zamanda, Gürcüstan ordusu sıralarına Abxaziyada yaşayan gürcülər də daxil olmağa başladı. Qaqranın ələ keçirilməsindən sonra, separatçı rejim demək olar ki, Qudautada blokadaya düşdü. Beləliklə, müharibənin başlanğıcında, Qaqra rayonunda ermənilərin məskunlaşdığı səkkiz kənddə (bu bölgələr yalnız 6 oktyabr 1992-ci ildə separatçı abxaz qüvvələri, həmçinin Rusiyanın müxtəlif bölgələrindən gələn döyüşçülər tərəfindən yenidən tutuldu) nəzarət bərpa edildi. Abxazların nəzarəti altında Yeni Afon bölgəsi qaldı.

Bu dövrdə separatçı qurumun sistemləşmiş hərbi birləşmələri (1992-ci il 11 oktyabrda yaradılıb) mövcud deyildi. İlkin olaraq respublikanın şərqində partizan taktikasına üstünlük verən və ayrı-ayrı kəndlərdə müqavimət aparan dəstələr formalaşdı. Daha sonra isə onlar özünü Şərq Cəbhəsi adlandırdı. Hazırda ermənilər müharibənin bu hissəsində, yəni başalnğıcında "bitərəf" olduqlarını bildirir, gürcü qoşunlarının onlara qarşı əməliyyatlar aparmasından sonra, birbaşa abxazyönlü mövqe sərgilədiklərini bəyan edirlər. Halbuki, araşdırmalar bunun tam əksini göstərir.

Gürcü "Mxedrion" qüvvələri erməni kəndlərində dayanaraq, avqustun sonuna qədər separatçı qüvvələrə qarşı müharibədə iştirak etmək və Gürcüstan qoşunlarının sırasına qoşulmaq üçün erməni vətəndaşlara çağırış göndərməyə başlayıb.

Qaqra rayonu Salma kənd sakini, 1992-1993-cü illər erməni batalyonu döyüşçüsü, Abyan Hamazasp xatırlayır: "Kəndimizdə heç bir insan işğalçı Gürcüstan ordusuna qatılmadı, heç birimiz öz ölkəmiz Abxaziyaya qarşı silahlanmadıq. Bəzi gənclər kənddən Rusiyaya getdi, qalan hissəsi isə öz evlərini, kəndini talançılardan qorumağa çalışdı. Artıq müharibənin ikinci günü yerli gürcülər, svan və meqrellər bizə salam vermədi..."

Bu mövqeni xaricdən gələrək erməni ordusuna qoşulan terrorçu desəydi, bir o qədər də təəccüblü olmazdı. Yuxarıda göstərildiyi kimi şəxs Gürcüstan vətəndaşı, Salma kənd sakinidir. Artıq vətəndaş, Gürcüstanı işğalçı adlandırır, onunla ölkəsi üçün düşmənə qarşı döyüşmür, əksinə, separatçılar tərəfdə erməni ordusunun tərkibinə daxil olursa, bu, vətənə – Gürcüstana qarşı xəyanətdən başqa bir şey deyildi. Hər halda bu vəziyyət Gürcüstan hökumətinə onları zərərsizləşdirmək hüququnu da verirdi.

Təəccüblü deyil ki, Hamazaspın sözləri onun komandiri tərəfindən də təsdiq edilir. Erməni batalyonunun təşkilatçısı, müharibə ərzində onlara komandanlıq edən Vağarşak Kosyan bildirir: "…Kənddəki gənc ermənilərin heç biri əlinə avtomat götürmədi və təcavüzkar tərəfində abxaz xalqıyla mübarizəyə getmədi. Əksinə, ermənilər işğal olunmuş kəndlərdə Abxaz vətənpərvərlərindən yeraltı hücrələr yaratdı..."

Araşdırmalara görə, Labra bölgəsində olduğu kimi, ermənilər Qaqrada da gürcülərlə toqquşub. Müharibənin başlanğıcında ilk təşkilatçılardan biri, Qaqra rayonunun Tsandripşa qəsəbəsindən olan, Baqramyan batalyonunun təchizat rəisi Sergey Zabelyan bildirir: "Qaqra şəhərində müharibənin başladığını eşitdikdən sonra, dərhal Tsandripşadakı evimə getdim. Evə gəldikdə gördüm ki, gürcü desantları barj, kater və "kometlər"lə enir. Ağır texnika ilə yanaşı, 300-ə qədər piyada qüvvələri də enirdi. Müqavimət göstərənlər arasında Vitali Çirikbaya, Zaur Baqateliya, V.Kapş və digərləri vardı".

Göründüyü kimi, tezliklə Tsandripşaya gələn Zabelyan Qaqrada gürcü silahlı qüvvələrinə qarşı erməniləri təşkilatlandırmaq üçün fəaliyyətə başlayıb.

"Silahlı qruplar müharibənin başlanğıcını qurdu. Səhər qəsəbədən əməliyyat başlayanda, artıq biz iki yüz nəfər idik. Lakin kifayət qədər silahımız yox idi. Buna görə də dağılmaq əmri verdim. Yalnız ov tüfəngləri ilə təchiz edilən 20 nəfərlik qrup vardı. Qrup gürcü qoşunlarına qarşı müqavimət əməliyyatlarında iştirak edib. Döyüşün başlanğıcında yaxşı mübarizə izlədik. Ümumiyyətlə, müharibənin başlanğıcında ermənilər çox az mübarizə aparıb, çünki onların heç bir silahı yox idi", – deyə, Sergey Zabelyan bildirib.

Təsadüfi deyil ki, Gürcü mənbələri, 15 avqust tarixində 200 erməninin döyüşə hazırlandığını və ilk hücumun Qudaut rayonunun kəndlərindən birinə 20 nəfərlik qrup tərəfindən təşkil edildiyini bildirir. Çox güman ki, bu, Sergey Zabelyanın dəstəsi olub.

Belə ki, separatçı rejimin Qudautaya daşınması ilə Krunk və onun rəhbərliyi də yerdəyişmə edir. Topolyan isə Abxaziyada yaşayan erməniləri gürcü qoşunlarına qarşı etiraza çağırırdı. Mənbələr və Zabelyana görə, ermənilərin mütəşəkkil döyüşlərdə iştirak etməməsi onlarda yetərincə silahın olmaması ilə bağlı idi.

Təbii ki, münaqişənin başlanğıcında Gürcüstan ermənilərinin hələ də abxazyönlü qüvvələr kimi qəbul edilməsinə baxmayaraq, Baqramyan batalyonu qurulana qədər onların bir batalyon şəklində (dəstələr istisna olmaqla) döyüş əməliyyatlarında iştirakı gözə dəymir. Amma Krunk və Maştots gürcü əməliyyatlarının üstünlüyü ilə keçən bu müddət ərzində silahlanmaya da bilməzdi. Bunun üçün öncə qeyd etdiyimiz kimi, Maştots artıq, öz "mədəni xeyriyyə" fəaliyyətindən imtina edərək gizli hərbi təşkilata çevrildi və öz növbəsində Krunk da fəaliyyətlərini daha da sistemləşdirərək təşkilatda Albert Topolyanın liderliyini gücləndirdi. Baqramyan batalyonu qurulana qədər, fəaliyyətdə olan kiçik erməni qruplarında silah çatışmazlığı isə onların vahid rəhbərlik altında toplana bilməməsindən birbaş asılı idi ki, bunu aşağıda Vağarşak Kosyan da bildirir.

Jurnalist Lavrenti Amşentsin "Ermənilərin yalnız 1993-cü ilin fevral-mart aylarında silahlanması doğrudurmu", - sualına Vağarşak Kosyan bu şəkildə cavab verir: "Erməni hərbi bölmələrinin yaradılması üçün obyektiv zəmin daha öncə formalaşıb, artıq o, de-fakto yaradılmışdı. Faktiki olaraq bölmə daha öncə yaradılıb! Bütün erməni kəndlərində özünümüdafiə qrupları yaradıldı və onlar abxaz ordusunun fərqli bölmələrinə daxil oldular. Vahid rəhbərlik altında bir-birini anlayaraq koordinasiyada hərəkət etmək onların mənafeyinə xidmət edəcəkdi".

Nəticədə, avqustun 14-də başlayan əməliyyatlarla Gürcü polisi və Milli Qvardiya qüvvələri abxaz əhalisinin üstünlük təşkil etdiyi ərazilərdən başqa, beş gün ərzində altı şəhərdən dördünü və bölgənin əsas hissəsini tutdu. Demək olar ki, ilk dəfə olaraq yarım ay ərzində ermənilərin məskən saldığı bütün rayon kəndləri, əhalinin xeyli hissəsini təşkil edən Qaqra, Suxumi və Qulpriş şəhərləri də gürcülərin nəzarəti altında keçdi.

Yuxarıda göstərildiyi kimi, erməni dəstələri müstəqil bir birlik olaraq məhz, təxribatçı birləşmələr şəklində peyda olub. Araşdırmalara görə, ilkin olaraq Qaqra erməniləri silahlanıb. Qaqra icmasının Maştots rəhbərliyi təcili toplantı çağıraraq, rəsmən separatçı rejimi dəstəkləmək və onlar tərəfdən silahlı əməliyyatlara qoşulmaq barədə qərar qəbul edir. Hərbi əməliyyatlara başlamamışdan öncə, Maştots cəmiyyətinin rəhbərliyi Arsen Çakryan, Avedis Kosyan, xüsusilə Alxadzi və Qandiat bölgələrində böyük təbliğati fəaliyyət aparıb. Beləliklə, erməni icmalarının yaydıqları təxribatçı şayiələri bəhanə edən şəhərin erməni əhalisi də gürcü qoşunlarının "talanları" ilə bağlı məlumatları araşdırmadan onlara qarşı silahlanırlar. Nəzərə alaq ki, qışın başlaması ilə dağlardakı keçid yolları bağlanırdı, bu baxımdan, əgər gürcülər ermənilərə qarşı məkrli siyasət aparsaydı, Rusiya ilə sərhədlərin açılmasına mane olar və beləliklə, yerli abxazlarla yanaşı ermənilər də qışdan xilas ola bilməzdi.

Qaqrada ermənilərin silahlanmasını Vağarşak bu şəkildə bildirir: "...Mən ilk gündən və sonradan da Qaqra hadisələrində iştirak etdim. Gürcü ordusu Qaqranı ələ keçirdikdən sonra öz kəndimdə faktiki olaraq gizli vəziyyətdə yaşayırdım.Vaxtımın bəzi hissəsini meşədə, bəzi hissəsin evdə keçirirdim. Ümumiyyətlə, gürcülərin Qaqranı ələ keçirməsinə qədər administrasiyanın önünə çoxlu ermənilər gəlirdi, kimisi silahla, kimisi də silahsız... Kəndə getdikdə əvvəlcə qohumları, sonra isə kişiləri hazırlamağa başladım. Daha sonra başqa uşaqlar da cəlb olundu... belə deyək, həmfikirlər. İlk döyüş təcrübəsini isə biz Qaqra döyüşləri zamanı etdik. Döyüş zamanı düşmən itki də verdi..."

Qeyd edək ki, sonradan Baqramyan batalyonunun komandiri olan Vağarşak Kosyan gürcülərə qarşı xüsusi amansızlığı ilə fərqlənib. Qaqraya gürcülərin desant endirməsindən sonra, artıq Vağarşak da təxribatçı qruplar təşkil edib. Sentyabr ayında Oçamçır rayonuna silah tədarük edən mütəxəssis erməni qrupunun gəlməsi isə Vağarşakı daha da həvəsləndirib. Günlərlə yığıncaqlar keçirilir, gürcülərə qarşı hansı növlü təxribat xarakterli addımların atılması müzakirə edilirdi. Oçamçır rayonunun Labra kəndində aparılan əməliyyatları bəhanə edən erməni qüvvələri Gürcüstan ordusu və sivil gürcü əhalisinə qarşı təxribat xarakterli əməliyyatlarını sistemləşdirməyə başladı.

Şahid Kvartsxava Qvadi Cemaloviç: "…Mən Labra kolxozunun sədri Avelyan Ardaş Arutyunoviçin rəhbərliyi altında ermənilərin törətdikləri qətl və qarətlər, həmçinin evlərin yandırılması haqqında çox fakt bilirəm… Avelyanın göstərişi ilə ermənilər 70 nəfər gürcünü, guya Zuqdidiyə aparmaq məqsədilə, əmim Kvaratsxeli Borisin evinə topladılar. Əhali ora öz əmlakı ilə yığılmışdı, sonra ermənilər gəldi və bütün əmlakı onların əllərindən aldılar, 6 erməni isə 16 yaşlı bir gürcü qızını zorladı… Ermənilər bu qızı müdafiə edən rus qadını öldürdülər. Zorlanmış qızı harasa apardılar. Bundan sonra bu qızı orada heç kim görmədi… Mən onu da bilirəm ki, ermənilər Çxetiani Gedevanı, Kvaratsxeli Şalikonu, Kvaratsxeli Kakanı və dördüncünü, Suxumidən olan 50 yaşlı bir nəfəri öldürdülər. Onları oktyabrın 7-də qətlə yetirdilər. Öldürülən dörd nəfəri Çxetiani Gedevanın evinə atdılar və yandırdılar…"

Şahid Çubinidze Valera Fomiç: "…Oçamçir rayonunun Labra kəndindən olan ermənilər tərəfindən Pşavi kəndində 26 nəfər öldürülüb…"

Şahidlərin ifadələrinə nəzər saldıqda, gürcülərin ermənilərə qarşı deyil, tam əksinə Labra ermənilərinin gürcülərə qarşı xüsusi qəddarlığını görürük. Bu baxımdan, yuxarıda qeyd edildiyi kimi, sadəcə, ermənilərə uydurma bəhanələr kifayət edirdi ki, onlar gürcülərə qarşı silahlansın.

Nəticədə, Qaqrada "Hay fidain" adlı təxribatçı dəstə yaradıldı. Dəstəyə Vağarşak Kosyan və onun qardaşı, sonradan separatçı rejimin "qəhrəmanı" adına layiq görülən Aşot başçılıq etməyə başladı. İlk əməliyyatları donuz fermasına edilən hücumla başlayan dəstə mərkəzi qərargahını internat məktəbində qurdu. Separatçılarla birgə Qaqraya hücum edən dəstə bu əməliyyat zamanı gürcülərdən qalan silahları ələ keçirmək ümidində idi. Müxtəlif məlumatlara görə, gecə yığıncağında dəstənin vahid liderliyinə Vağarşak təyin edilir. Erməni dəstəsi şəhərdəki evlərə daxil olaraq gürcüləri elə yerlərindəcə öldürür. Məsələn, Karen Şişmanyan iki gürcü polisini evində öldürərək, onlardan avtomat, qumbara və hərbi sursat götürüb. Vağarşakın ortançıl qardaşı Aşot isə erməniyə xas olan plan hazırlayaraq əsil iyrənc erməni döyüş taktikasını sübut edib.

Belə ki, Aşot üç litrlik balonda çox güclü çaça (gürcü içkisi) və narkotik götürərək, altı gürcü mühafizəçi olan evə daxil olur. Gürcülər erməni "qonaqlığına" aldanaraq, "otun" hamısını çəkirlər. Sərxoş və uyuşdurulmuş döyüşçülər yatdıqdan sonra Aşot onları öldürür. Beləliklə, Aşotun xüsusi "ot" taktikası ilə, 6 nəfər gürcünü yatarkən öldürməsini ermənilər fəxrlə Abxaziyada müstəqil erməni bölməsinin yaradılması kimi təbliğ edirlər. Hər iki qrupun hücumları zamanı Vağarşak daha altı avtomat, bütöv bir dəstə qumbara və patron ələ keçirir. Nəticədə, erməni tağımı formalaşdıran Vağarşak erməni batalyonuna qoşuldu.

Qaqranın alınması isə separatçılar üçün həyati əhəmiyyətə malik idi. Buna görə də, separatçıların tərəfində iştirak edən rus təlimatçılar Qaqranın ələ keçirilməsini daha çox önə çəkirdi. 1 oktyabrında separatçı qüvvələr hücum əməliyyatlarına başladı. Ruslardan alınan ağır nəqliyyat vasitələri şəhərdə ermənilərin sıx yaşadığı bölgələrə daxil oldu. Oktyabrın 2-də Qaqra işğal edildi və gürcü qüvvələri şəhərdən çıxarıldı. Onlara Qaqranın erməni əhalisindən rəhbər təyin edildi. Bundan sonra, Qaqranın bütün erməni əhalisi abxazlarla gürcülərə qarşı döyüşməyə başladı. Rəsmi gürcü mənbələrinə görə, həmin döyüşlər zamanı 429 nəfər mülki sakin öldürülüb.

Qarətçi döyüşlərdə qaqralılarla yanaşı, Eşer və Qumist (Suxumi rayonunun abxazlarda qalan hissələrinin əhalisi) erməniləri də mühüm rol oynayıblar. 5 oktyabrda isə Qandiati-Leselidze sektorları tutuldu. Şəhərin almasından sonra, ermənilər gürcü əhalisinə qarşı amansızlıqla hücuma keçdilər.

Şahid Sulaya Lali Qrişayevna: "Mənim kəndimdə, təxminən oktyabrın 10-12-də ermənilər mənim azyaşlı qonşularım Q.J. , N.K.-nı, onların 80 yaşlı nənələrini zorladılar, sonra onları öldürdülər və atanı həyat yoldaşı, uşaqları və anasını dəfn etməyə məcbur etdilər, özünü isə öldürmədilər…"

Qaqranın separatçılar tərəfindən tutulmasından sonra ermənilərin də təşkilatlanması sürətlənir. Ermənilər təxribatçı dəstələr formasından çıxaraq, qrup və bölmələr şəklində cəmləşməyə başlayır.

"...Zaman göstərdi ki, bu tərkibdə - ayrı dəstə şəklində yox - vahid bölmə şəklində qruplar daha səmərəli fəaliyyət göstərəcək. Əvvəlcə bölüklər yaradıldı - Sixaruli sovxozundan olan Qaqra bölüyü, sonra bizim Mexadır bölüyü... Dəqiq tarix deyə bilmərəm, lakin bizim bölük noyabr, ya da dekabr ayında yaranıb", – Vağarşak Kosyan bildirir.

Araşdırmalara görə, Qaqra separatçılar tərəfindən tutlduqdan sonra Tsandripşa bölüyü yaradılıb. Mexadır bölüyü, rəhbəri Gennadi Çanba olan birinci Qaqra batalyonun tabeçiliyinə daxil olub. Sixarul bölüyü də öz növbəsində, Qaqra batalyonlarının birinin tərkibinə qatılıb. Böyük erməni qruplaşması isə Salma kəndindən olan tağımdan yaradılıb. Nəticədə çoxlu silahlı erməninin gəlməsi ilə tağımlar genişlənərək böyük bölüklərə çevrilməyə başlayıb.

Bu haqda Vağarşak Kosyan bildirir: "...Bu faktdır ki, qısa müddət ərzində Qaqra rayonu azad edildikdən sonra, erməni millətindən olan hərbi hissələr yaradıldı. Мexadr və Salma kəndi iki bölük qurdu, Baranovka tağımı, Xaşupse tağımı. Batalyonun qalan hissəsi digər kəndlərin adamlarından artırıldı".

Araşdırmalara görə, artıq noyabr ayında, məsələn, Sarkis Karekyanın başçılıq etdiyi Salmensk qrupu Qumist cəbhəsində ilk döyüş vəzifəsinə başlayıb. Salmensk qrupuna gürcü sivil əhalisinə qarşı xüsusi qəddarlığı ilə seçilən aşağıdakı təxribatçı ermənilər daxil olub: Koçkonyan Armen, Karagözyan Karpo, Muselmyan Qrişa, Eksuzyan Gevorq, Teknedjyan Robik, Andrey qardaşları, Karpo Maqaryan, Matosyan Hakob, Gülyan Aşot, Stefandi Vitali və s.

Şahid Birkaya Anzor Petroviç: "Gürcülərin məhv edilməsində yerli, həmçinin gəlmə ermənilər böyük rol oynayırdılar. Bildiyimiz kimi, qatillər arasında altı erməni batalyonu vardı. Onlar heç kimə aman vermirdilər".

Qaqra rayonunun Bzip bölgəsindən, yığıncaq təşkilatçısı olan Matulyan Nubar Qrantoviç, V.Trapizonyan, A.Sevoyan, A.Kundakçyan da birbaşa gürcü qoşunlarına qarşı təşkilatlanmaq qərarına gəldilər. Belə ki, Qaqra və rayonun işğal edilməsindən sonra, kəndə Gevork Markaryan adlı şəxs gələrək yaradılacaq batalyon üçün çağırışlara başlayıb. Toplantı zamanı 90-100 nəfərdən ibarət dəstə bir araya gətirildi. Matulyan tezliklə bölmə komissarı, Aslanyan Vano, Stepanyan Petros, Krbaşyan Uksen tağım komandiri vəzifəsinə təyin edildi. Bölmə Qaqra qarnizonu tərkibinə qatıldı və hazırlıq təlim müddətindən sonra Qumist Nijneyeşersk rayonu xəttində, Verxneyeşersk avtomobil körpüsündə təxribat əməliyyatları həyata keçirməyə başladı.

Beləliklə, araşdırmalar göstərir ki, Vağarşak Kosyanın dəstəsi kimi bir çox dəstələr müharibə zamanı separatçılarla geniş əlaqələr qura bilib. Mexadrdan Nşan Karagözyan, Eduard Melkonyan, Salmadan Sarkis Karekyan, Xapuşsedən Karapet Raqanyan, Tsandripş qəsəbəsindən Sergey Zabelyan kimi dəstə komandirləri bu tipli əlaqələri daha çox yaradanlar olub. Qısa müddətdən sonra Vağarşakın dəstəsi, eləcə də yuxarıda qeyd olunan qruplar, separatçı Gennadi Çanbanın əmrinə əsasən, birinci Qaqra batalyonuna daxil olub. Daha sonra, Vağarşak Kosyan bölmə komandiri, onun qardaşı Aşot isə bölmənin tağım komandiri təyin edilib. Bu müddət ərzində batalyona komandanlığı isə Camal Çirikbaya adlı şəxs edib.

Beləliklə, separatçı qüvvələr daxilində Gürcüstana qarşı sıx birləşən həm erməni hərbi birləşmələri, həm də erməni əhalisi Erməni Baqramyan batalyonlarının real konturlarını formalaşdırmağa başladı. Özü də əksəriyyəti Gürcüstan vətəndaşlığını daşıyan erməni sakinləri ilə.. Artıq bu, gürcü çörəyini kəsib onu abxaza yedirən ermənilərin açıq-aşkar xəyanətindən başqa bir şey hesab edilə bilməz!.. (axar)

Mediainfo.az