Bakıda gənc motosikletçi yol qəzasında ölüb
Xaçmazda 70 yaşlı kişi eşşək dişlədikdən sonra ölüb
Qaydanı pozan “Gelandevagen”in sürücüsü saxlanıldı
Bakıda ata və 13 yaşlı oğlu dəm qazından ölüb
Milli Parkın ərazisində narkoplantasiya salan şəxs ələ keçdi
Azərbaycanlıların olduğu gəmilər vuruldu: ölənlər var
Bu gün "8-ci Kilometr" bazarında elektrik enerjisi olmayacaq
Xəzərdə avtoxuliqanlıq edən daha bir sürücü həbs edildi
Avropa Molekulyar Biologiya Laboratoriyasının (EMBL) alimləri müəyyən ediblər ki, embrionda toxumaların formalaşmasını başlatan əsas siqnallardan biri, əvvəllər düşünüldüyü kimi hüceyrələrin sıxlığı deyil, onların bir-birinə yapışma qüvvəsidir. Oxuməni.az xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri “Nature Physics” jurnalında dərc olunub.
İnkişafın ilkin mərhələlərində embrion eyni hüceyrələrdən ibarət bir yığındır. Zamanla onlar təbəqələrə ayrılmağa və gələcək orqan və toxumaları formalaşdırmağa başlayırlar. Uzun müddət alimlər bu prosesin hüceyrələr getdikcə daha sıx yığıldıqca başladığını düşünürdülər. Lakin yeni tədqiqat göstərib ki, həlledici rol başqa bir amil oynayır – hüceyrə yapışması, yəni qonşu hüceyrələr arasındakı əlaqələrin möhkəmliyi.
Bu hipotezi yoxlamaq üçün tədqiqatçılar danio balıqlarının embrionlarının inkişafını müşahidə ediblər. Bu balıqlar ayrı-ayrı hüceyrələrin davranışını real vaxtda izləməyə imkan verir. Alimlər hüceyrələrin sıxlığını və onların yapışma qüvvəsini müstəqil olaraq dəyişdirməyi bacarıblar.
Məlum olub ki, əlaqələr zəif qaldığı təqdirdə, hətta sıxılmış hüceyrələr də hərəkətliliyini qoruyub saxlayıb. Əksinə, yapışmanın güclənməsi toxumanın daha mütəşəkkil vəziyyətə keçməsini başlatmışdır.
Hüceyrələr arasındakı əlaqələrin qüvvəsi müəyyən bir həddi keçdikdə, onlar özbaşına nizamlı strukturlar yaratmağa başlayıblar. Toxumalarda maye ilə dolu boşluqlar əmələ gəlib, hüceyrələr isə sonradan orqanların örtüklərini və bağırsağı döşəyən epitel toxumasının əlamətlərini qazanmışlar.
Tədqiqatçıları xüsusilə təəccübləndirən odur ki, bu proses genetik proqramların dəyişilməsi və ya əlavə kimyəvi siqnallar olmadan baş verib. Hüceyrələrin öz-özünə təşkil olunmasını başlamaq üçün yalnız hüceyrələrarası yapışmanın güclənməsi kifayət edib.
Onların fikrincə, toxumaların fiziki xüsusiyyətləri genetik mexanizmlərlə birlikdə işləyir və təkcə embrion inkişafında deyil, həm də xərçəng hüceyrələrinin yayılmasında, eləcə də bərpaedici tibb üçün süni toxumaların yetişdirilməsində mühüm rol oynaya bilər.
Almaz Həsənli
.jpg)
