Omega-3 ən faydasız qida əlavəsi kimi tanındı

Amerikalılar hər il balıq yağı və digər omega-3 əlavələrinə 1 milyard dollardan çox xərcləyirlər. Bu bioloji əlavələrin qlobal bazarı 8,3 milyard dollara qiymətləndirilir.
Azerbaycanpolisi.az Oxuməni.az-a istinadən xəbər verir ki, bu barədə “eBioMedicine” jurnalı yazıb.
Lakin Cənubi Kaliforniya Universitetinin yeni tədqiqatı sənayeyə ciddi zərbə vurur. Yüksək dozada omega-3 yaddaşı yaxşılaşdırmır, idrak funksiyalarının azalmasını ləngitmir və beyni yaşla bağlı dəyişikliklərdən qorumur.
"Hamımız istərdik ki, Alzheimer xəstəliyinin qarşısını almaq üçün sehrli bir həb olsun," - deyə tədqiqatın aparıcı müəllifi, USC-nin Beyin Fərdi Sağlamlıq Mərkəzinin direktoru doktor Hüseyn Yassin bildirib. "Lakin nəticələrimiz balıq yağı əlavələrinin beyin sağlamlığını qoruduğunu təsdiqləmir."
İki il davam edən, plasebo-nəzarətli, ikiqat kor tədqiqatda 55-80 yaş arası, nadir hallarda balıq yeyən və Alzheimer xəstəliyi riskinin artdığı 365 böyük şəxs iştirak edib. İştirakçıların demək olar ki, yarısı (47%) Alzheimer xəstəliyinin gecikmiş forması üçün ən güclü genetik risk faktoru olan APOE4 geninin daşıyıcısı idi.
İştirakçılar ya gündəlik balıq yağı əlavələri (2000 mq dokozaheksaenoik turşu, DHA ehtiva edən), ya da plasebo qəbul edirdilər.
Nəticələr göstərici idi:
Əlavələr beyinə çatdı. Altı ay sonra beyin-onurğa mayesindəki DHA səviyyəsi orta hesabla 17% artdı - yəni omega-3 həqiqətən də beyinə nüfuz edirdi.
Lakin bu heç nəyi dəyişmədi. İki il sonra əlavə qəbul edənlərdə plasebo qrupu ilə müqayisədə yaddaş və idrak qabiliyyəti testlərində heç bir yaxşılaşma müşahidə olunmadı.
Beyin qorunmadı. Skanlamalar göstərdi ki, əlavələr yaddaş üçün cavabdeh olan və beynin yaşlanmasının və Alzheimer riskinin göstəricisi olan hipokampın azalmasının qarşısını almadı.
Niyə balıq işləyir, amma kapsullar yox?
Onilliklər boyu tədqiqatçıları çaş-baş salan paradoks nəhayət ki, izah olunub. müşahidə tədqiqatları uzun müddətdir ki, göstərir: çox balıq yeyən insanlar ürək-damar xəstəlikləri və demensiya riskini daha aşağıdır. Lakin əlavələrin təsadüfi nəzarətli sınaqları bu təsirləri təsdiqləmədi.
Alimlərin fikrincə, açar həyat tərzindədir.
"Aralıq dənizi ölkələrində yüksək səviyyədə olan omeqa-3, yaxşı biliş üçün çox güclü bir proqnozlaşdırıcıdır," - Yassin izah edir. "Lakin orada insanlar əlavələr qəbul etmirlər. Onlar yağlı balıq yeyir, idmanla məşğul olur, dostları ilə görüşür və daha yavaş, daha az stressli həyat sürürlər."
"Bu kontekstdə omeqa-3, beynə kömək edərək parlayır. Lakin siz tipik qərb yeməkləri yeyir, idmanla məşğul olmur və daim stress altında olursunuzsa, bizim tədqiqatımız göstərdi ki, beyində daha çox omeqa-3 olması vəziyyəti dəyişmir," - o əlavə etdi.
İlk məyusluq deyil
Yeni tədqiqat, omeqa-3 əlavələrinin faydalarına şübhə yaradan bir çox tədqiqatlardan yalnız biridir. Avqust 2025-ci ildə dərc olunan sistematik icmal və meta-analiz, 19 təsadüfi nəzarətli tədqiqatı təhlil etdi və bilişsel pozğunluğu olmayan yaşlı insanlarda əlavələrin qlobal bilişə əhəmiyyətli təsirini aşkar etmədi.
Fevral 2025-ci ildə dərc olunan başqa bir meta-analiz, omeqa-3 əlavələrinin Alzheimer xəstəliyi olan xəstələrdə bilişsel funksiyalara əhəmiyyətli təsir göstərmədiyini göstərdi.
Bir sıra tədqiqatlar həmçinin omeqa-3-ün 2-ci tip diabetdə xroniki böyrək xəstəliyinin profilaktikasında, "pis" xolesterinin səviyyəsini aşağı salmaqda və əzələ kütləsini artırmaqda effektivliyini təsdiqləmədi.
Omeqa-3 vacibdir, lakin əlavə kimi deyil
Omeqa-3, sağlamlıq üçün vacib olan yağlı turşulardır. Onlar qan təzyiqini aşağı salır, hüceyrə sağlamlığını dəstəkləyir, iltihabı azaldır. Lakin tədqiqatlar göstərir: onları əlavə bankalarından deyil, qidadan almaq daha yaxşıdır.
Almaz Həsənli